عنوان طرح: طراحی و اعتباریابی الگوی پارادایمی ارتقای چارچوب ارزش‌ها و اخلاق در پژوهش‌های پزشکی

عنوان پیام پژوهشی:

ارتقای اخلاق پژوهش مستلزم فراهم‌سازی شرایط زیست اخلاقی در سطوح فردی و نهادی است.

مجری(ان): سید محمد معصومی، سعید شریفی رهنمو

همکار(ان): مجید شریفی رهنمو

تاریخ انتشار: بهار 1405

نوع طرح: طرح فناورانه

پیام کلیدی:

ارتقای اخلاق پژوهش نیازمند مداخله همزمان در دو سطح فردی (نگرش، انگیزه، مهارت) و نهادی (سیاست‌گذاری، نظارت، عدالت پژوهشی) است.

متن پیام پژوهشی:  

عدم رعایت موازین اخلاقی در پژوهش‌های پزشکی پیامدهای نامطلوبی بر سلامت جامعه و اعتبار علم دارد. نبود یک مدل جامع، سبب رویکردهای جزئی‌نگر و ناکارآمد شده است.

در این طرح، 109 شاخص برای ارتقای اخلاق پژوهش در پزشکی شناسایی شد. این شاخص‌ها در قالب 28 مفهوم کلیدی مانند مسئولیت‌پذیری، پاسخگویی به جامعه، حاکمیت ارزش‌ها، نظارت ساختارمند و احیای تمدن اسلامی دسته‌بندی شدند. اعتبار الگو توسط متخصصان تأیید گردید.

این الگو می‌تواند توسط سیاست‌گذاران پژوهش برای تدوین آیین‌نامه‌های اخلاقی، توسط مدیران دانشگاه‌ها برای ارزیابی و نظارت بر فعالیت‌های پژوهشی، و توسط اساتید و پژوهشگران برای آموزش اخلاق پژوهش و خودارزیابی فردی مورد استفاده قرار گیرد.

تاثیرات و کاربردهای پژوهش:

بهبود یکپارچگی علمی، کاهش تخلفات پژوهشی، افزایش اعتماد عمومی به پژوهش‌های پزشکی، ارتقای کیفیت تولیدات علمی و تقویت هویت تمدنی پژوهش در ایران.

محدودیتهای شواهد چه بودند؟

محدودیت اصلی، عدم تعمیم‌پذیری کامل نتایج به سایر رشته‌های غیرپزشکی و نیز وابستگی مدل به نظر خبرگان ایرانی در یک بازه زمانی مشخص است.

آیا این خبر می تواند از نظر اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، بهداشتی، ارزش های دینی و قوانین سازمان غذا و دارو، تبعاتی داشته باشد؟

خیر. این خبر صرفاً جنبه علمی و ارتقایی دارد و تبعات منفی ندارد.

در صورتی که این طرح منتج به مقاله شده است لینک مقاله درج شود:

http://ethicsjournal.ir/article-1-3455-fa.html

ایمیل ارتباطی و تلفن مجری اصلی طرح:

mmasomi@gmail.com

منابع و مراجع:

1. Causadias JM, et al. (2023). The importance of research about research on culture.Cultural Diversity and Ethnic Minority Psychology, 29(1):85.
2. Drolet MJ, et al. (2023). Ethical Issues in research: perceptions of researchers.Journal of Academic Ethics, 21(2):269-92.
3. Farastkhah, M. (2007). Scientific ethics as the key to improving higher education.Ethics in Science and Technology, 1(1):13-27.
4. Masoumi SM, Sharifi Rahnemo S, Sharifi Rahnemo M. (2026). Design and validation of a paradigmatic model for promoting the framework of values and ethics in medical research.Ethics in Science and Technology, 21(1):58-68.

گروه مخاطب

پیام پژوهش

سیاست‌گذاران پژوهشی وزارت بهداشت و دانشگاه‌ها

ارتقای اخلاق پژوهش نیازمند سیاست‌گذاری کلان، برنامه‌ریزی منسجم و بهبود شرایط آموزشی، فرهنگی، اقتصادی و مدیریتی در دو سطح فردی و نهادی است.

مدیران پژوهش و فناوری دانشگاه‌های علوم پزشکی

الگوی پارادایمی ارائه شده شامل 6 سطح (شرایط علی، پدیده اصلی، شرایط محیطی، شرایط مداخله‌گر، راهبردها و پیامدها) و 28 مقوله محوری، چارچوب عملیاتی جامعی برای نهادینه‌سازی اخلاق پژوهش فراهم می‌کند.

اعضای هیأت علمی و پژوهشگران حوزه پزشکی

رعایت اخلاق پژوهش صرفاً مجموعه‌ای از پند و اندرز نیست؛ بلکه نیازمند تغییر نگرش، ارتقای شناخت، انگیزه، مهارت و مسئولیت‌پذیری فردی در کنار پاسخگویی نهادی است.

محل بکارگیری نتایج تحقیق( صنعت، جامعه)

پیشنهاد نحوه کاربست

دانشگاه‌های علوم پزشکی (نهادهای پژوهشی)

استفاده از 28 مقوله محوری استخراج شده در این پژوهش به عنوان چک‌لیست خودارزیابی و تدوین آیین‌نامه‌های اجرایی اخلاق پژوهش.

کارگروه‌های آموزشی معاونت‌های آموزشی و تحقیقات

گنجاندن مؤلفه‌های فردی (تغییر نگرش، انگیزه، مهارت) و نهادی (نظارت ساختاری، عدالت پژوهشی) در برنامه‌های توانمندسازی و دوره‌های آموزش اخلاق پژوهش.