معاونت تحقیقات و فنآوری

عنوان طرح: بررسی سابقه ایمنی در بیماران مبتلا به COVID-19 مراجعه کننده به آزمایشگاه مرجع معاونت بهداشتی استان همدان در سال 1401-1402
مجری(ان): نسترن انصاری، فاطمه ترکمان اسدی		همکار(ان): سمیه بختیاری، مهرنوش صفرزاده، زهرا ریاحی راد، زهره ریاحی راد، امین دوستی ایرانی
تاریخ انتشار: 1405		نوع طرح: HSR
پیام کلیدی: در میان افراد مبتلا به عفونت اومیکرون، ایمنی هیبرید (واکسیناسیون + عفونت قبلی) با کمترین نسبت مرگ‌ومیر و نسبت بستری مطلوب‌تری نسبت به فقط‌واکسیناسیون همراه بود. گروه فقط‌واکسینه‌شده بالاترین نسبت بستری و مرگ را نشان داد؛ این یافته مشروط بر ابتلا است و نباید به‌معنای افزایش شدت بیماری ناشی از واکسن تفسیر شود. فاصله زمانی طولانی از آخرین دوز واکسن و تفاوت میان پلتفرم‌های واکسن، بر اهمیت زمان‌بندی مناسب یادآور و توجه به نوع واکسن در سیاست‌گذاری تأکید دارد.
متن پیام پژوهشی: با گسترش ساب‌واریانت‌های اومیکرون، اثربخشی ایمنی ناشی از واکسیناسیون و عفونت قبلی با چالش مواجه شده است. داده‌های واقعی از کشورهای با پلتفرم‌های واکسن غیرفعال و ناقل ویروسی، مانند ایران، محدود است و برای تصمیم‌گیری در مورد دوزهای یادآور ضروری به نظر می‌رسد. در این مطالعه روی بیش از ۴۶۰۰ بیمار مبتلا به اومیکرون، افرادی که هم واکسن زده بودند و هم قبلاً به کووید مبتلا شده بودند (ایمنی هیبرید)، کمترین میزان مرگ و نسبت بستری مطلوب‌تری داشتند. در مقابل، کسانی که فقط واکسن دریافت کرده بودند، بالاترین نسبت بستری و مرگ را نشان دادند. این نتایج مربوط به افراد مبتلا است و به معنای بی‌اثر بودن واکسن نیست. یافته‌ها می‌تواند در اولویت‌بندی دوزهای یادآور برای سالمندان و افراد پرخطر، آموزش پزشکان برای در نظر گرفتن سابقه ابتلای قبلی، و بهبود سیستم‌های ثبت اطلاعات واکسیناسیون و عفونت مورد استفاده قرار گیرد. همچنین بر اهمیت زمان‌بندی مناسب یادآور و توجه به نوع واکسن تأکید دارد. مطالعات آینده‌نگر جمعیت‌محور برای تأیید این الگوها توصیه می‌شود.
تاثیرات و کاربردهای پژوهش: سطح سیاست‌گذاری و مدیریت سلامت کمک به بازنگری اولویت‌بندی دوزهای یادآور بر اساس سابقه عفونت قبلی + وضعیت واکسیناسیون (به‌ویژه در سالمندان و افراد دارای بیماری زمینه‌ای) ارائه شواهد بومی برای تصمیم‌گیری در مورد زمان‌بندی یادآور و انتخاب پلتفرم واکسن در شرایط مشابه. سطح بالینی و ارائه خدمات آگاهی‌بخشی به پزشکان و کارکنان مراکز درمانی برای در نظر گرفتن سابقه ابتلای قبلی در ارزیابی خطر شدت بیماری، علاوه بر وضعیت واکسیناسیون. کمک به مدیریت بهتر بیماران مبتلا به اومیکرون در مراکز درمانی. سطح نظام مراقبت و اطلاعات سلامت تأکید بر ضرورت تقویت پیوند داده‌های آزمایشگاهی، واکسیناسیون و پرونده‌های بیمارستانی برای پایش دقیق‌تر پیامدهای بالینی. برجسته کردن اهمیت ثبت کامل سابقه عفونت قبلی در سامانه‌های الکترونیکی. سطح پژوهش و تولید دانش پر کردن بخشی از خلأ داده‌های واقعی در مورد انواع ایمنی در جمعیت‌های با واکسن‌های غیرفعال و ناقل ویروسی. فراهم کردن پایه برای طراحی مطالعات آینده‌نگر جمعیت‌محور با قدرت بالاتر. سطح اطلاع‌رسانی عمومی امکان تولید محتوای علمی دقیق برای جلوگیری از برداشت‌های نادرست (مانند بی‌اثر بودن واکسن) و در عین حال توضیح اهمیت ایمنی هیبرید.
محدودیتهای شواهد چه بودند؟ سوگیری انتخاب (Collider Bias): مطالعه فقط روی افراد دارای عفونت تأییدشده آزمایشگاهی انجام شده است. بنابراین یافته‌ها بیانگر تفاوت در شدت بیماری در میان افراد مبتلا هستند و نمی‌توان آن‌ها را به‌عنوان اثربخشی ایمنی در برابر ابتلا در سطح جمعیت تفسیر کرد. عدم انجام توالی‌یابی ژنومی روتین: شناسایی ساب‌واریانت‌های غالب اومیکرون بر اساس داده‌های مراقبت اپیدمیولوژیک منطقه‌ای و ملی بوده و امکان طبقه‌بندی نادرست واریانت در سطح فردی وجود داشته است. امکان ثبت ناقص عفونت‌های قبلی: عفونت‌های خفیف یا بدون علامت که منجر به تست یا مراجعه به مراکز درمانی نشده‌اند، ممکن است در سامانه ثبت نشده باشند. این موضوع می‌تواند باعث طبقه‌بندی نادرست برخی افراد در گروه‌های «فاقد عفونت قبلی» شود. تفاوت‌های زمینه‌ای بین گروه‌ها: توزیع سن و بیماری‌های همراه در گروه‌های ایمنی یکسان نبود (گروه فقط‌واکسینه‌شده میانگین سنی بالاتر و نسبت بیشتری از افراد مسن داشت). اگرچه تعدیل آماری و استانداردسازی سنی انجام شد، امکان باقی ماندن سوگیری مخدوش‌کننده وجود دارد. حجم نمونه کوچک در برخی زیرگروه‌ها: تعداد افراد در گروه فقط ‌عفونت ‌قبلی و برخی پلتفرم‌های واکسن (مانند برکت و پاستوکووک) محدود بود و قدرت آماری برای مقایسه مرگ‌ومیر در این گروه‌ها کاهش یافت. اطلاعات ناقص در مورد زمان واکسیناسیون: در بخشی از افراد، داده‌های دقیق فاصله زمانی از آخرین دوز یا تعداد دقیق دوزها ناقص بود و تحلیل‌های مربوط به کاهش ایمنی در طول زمان را محدود کرد. طراحی گذشته‌نگر و مبتنی بر داده‌های روتین: امکان کنترل کامل عوامل مرتبط با رفتار جستجوی مراقبت سلامت، وضعیت اجتماعی-اقتصادی و تفاوت‌های مراکز درمانی وجود نداشت. این محدودیت‌ها باعث می‌شود تفسیر یافته‌ها با احتیاط انجام شود و مطالعات آینده‌نگر جمعیت‌محور برای تأیید نتایج ضروری باشد.
آیا این خبر می تواند از نظر اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، بهداشتی، ارزش های دینی و قوانین سازمان غذا و دارو، تبعاتی داشته باشد؟ خیر، این خبر به‌خودی‌خود تبعات منفی اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، بهداشتی، دینی یا مغایر با قوانین سازمان غذا و دارو ایجاد نمی‌کند، مشروط بر آن‌که با دقت و بدون تحریف منتشر شود. یافته‌های مطالعه مشروط بر ابتلا به عفونت هستند و نباید به‌معنای بی‌اثر بودن واکسن یا افزایش شدت بیماری ناشی از واکسیناسیون تفسیر شوند. پیام اصلی پژوهش، اهمیت ایمنی هیبرید و ضرورت توجه به سابقه عفونت قبلی در کنار واکسیناسیون است، نه تضعیف اعتماد عمومی به واکسن. در صورت انتشار نادرست یا استفاده از تیترهای گمراه‌کننده، امکان ایجاد سوءبرداشت در جامعه و کاهش انگیزه واکسیناسیون وجود دارد. بنابراین توصیه می‌شود در انتشار خبر، محدودیت‌های مطالعه و تفسیر صحیح یافته‌ها به‌طور شفاف بیان شود. با رعایت این نکات، خبر از نظر ابعاد اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، بهداشتی، ارزش‌های دینی و مقررات سازمان غذا و دارو فاقد تبعات منفی ارزیابی می‌شود.
در صورتی که این طرح منتج به مقاله شده است لینک مقاله درج شود:		https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42322678/
ایمیل ارتباطی و تلفن مجری اصلی طرح:		ansarinastaran@yahoo.com
منابع و مراجع: 1. Wang Q, Iketani S, Li Z, Liu L, Guo Y, Huang Y, et al. Alarming antibody evasion properties of rising SARS-CoV-2 BQ and XBB subvariants. Cell 2023;186(2):279–86 [e8]. 2. [Davis-Gardner ME, Lai L, Wali B, Samaha H, Solis D, Lee M, et al. Neutralization against BA.2.75.2, BQ.1.1, and XBB from mRNA bivalent booster. N Engl J Med 2023;388(2):183–5. 3. Planas D, Bruel T, Staropoli I, Guivel-Benhassine F, Porrot F, Maes P, et al. Resistance of omicron subvariants BA.2.75.2, BA.4.6, and BQ.1.1 to neutralizing antibodies. Nat Commun 2023;14(1):824. 4. Chakraborty C, Bhattacharya M, Chopra H, Islam MA, Saikumar G, Dhama K. The SARS-CoV-2 omicron recombinant subvariants XBB, XBB.1, and XBB.1.5 are expanding rapidly with unique mutations, antibody evasion, and immune escape properties - an alarming global threat of a surge in COVID-19 cases again? Int J Surg 2023;109(4):1041–3.
گروه مخاطب	پیام پژوهش
مدیران و سیاست‌گذاران حوزه سلامت	در دوره غلبه اومیکرون، ایمنی هیبرید (واکسیناسیون + عفونت قبلی) با پیامدهای بالینی مطلوب‌تری نسبت به فقط‌واکسیناسیون همراه بود. پیشنهاد می‌شود در برنامه‌ریزی دوزهای یادآور، سابقه عفونت قبلی افراد به‌عنوان یکی از معیارهای اولویت‌بندی (به‌ویژه در سالمندان و افراد دارای بیماری زمینه‌ای) مورد توجه قرار گیرد.
متخصصان و پزشکان بالینی	در بیماران مبتلا به عفونت تأییدشده اومیکرون، سابقه عفونت قبلی (با یا بدون واکسیناسیون) با کاهش قابل‌توجه نسبت بستری و مرگ‌ومیر همراه بود. در ارزیابی خطر بیمار، صرفاً به وضعیت واکسیناسیون اکتفا نشود و سابقه ابتلای قبلی نیز لحاظ گردد.
کارشناسان اپیدمیولوژی و نظام مراقبت	تحلیل پیامدها مشروط بر ابتلا انجام شده و نباید به‌عنوان اثربخشی واکسن در برابر ابتلا تفسیر شود. برای برآورد واقعی حفاظت جمعیتی، مطالعات جمعیت‌محور با طراحی آینده‌نگر ضروری است.
عموم مردم و بیماران	داشتن سابقه ابتلای قبلی به کووید-۱۹ همراه با واکسیناسیون، در صورت ابتلای مجدد در دوره اومیکرون، با احتمال کمتر بستری و مرگ همراه بوده است. با این حال، واکسیناسیون همچنان یکی از مهم‌ترین ابزارهای کاهش شدت بیماری است و نباید نادیده گرفته شود.
مسئولان برنامه‌های ایمن‌سازی	فاصله زمانی طولانی از آخرین دوز واکسن (به‌ویژه بیش از ۱۲ ماه) با افزایش نسبت پیامدهای نامطلوب در گروه فقط‌واکسینه‌شده همراه بود. زمان‌بندی مناسب دوزهای یادآور و توجه به پلتفرم واکسن می‌تواند در بهبود پیامدها مؤثر باشد.
محل بکارگیری نتایج تحقیق( صنعت، جامعه)	پیشنهاد نحوه کاربست
معاونت بهداشتی و مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت	استفاده از یافته‌ها در بازنگری دستورالعمل‌های دوز یادآور کووید-۱۹ و اولویت‌بندی افراد بر اساس سابقه عفونت قبلی + وضعیت واکسیناسیون (به‌ویژه در سالمندان و بیماران دارای بیماری زمینه‌ای) آموزش پزشکان و کارکنان مراکز جامع سلامت در مورد اهمیت ثبت دقیق سابقه عفونت قبلی و واکسیناسیون و در نظر گرفتن ایمنی هیبرید در ارزیابی خطر بیمار
دانشگاه‌های علوم پزشکی و شبکه‌های بهداشت استان‌ها	تقویت سیستم‌های ثبت الکترونیکی برای پیوند بهتر داده‌های آزمایشگاهی، واکسیناسیون و پرونده‌های بیمارستانی به‌منظور پایش مستمر پیامدهای بالینی بر اساس نوع ایمنی
کمیته‌های علمی واکسیناسیون کشوری	توجه به تفاوت‌های مشاهده‌شده میان پلتفرم‌های واکسن (مانند سینوفارم و آسترازنکا) و فاصله زمانی از آخرین دوز در تصمیم‌گیری‌های مربوط به انتخاب واکسن و زمان‌بندی یادآور
مراکز تحقیقاتی و پژوهشگاه‌های علوم پزشکی	طراحی مطالعات آینده‌نگر جمعیت‌محور برای سنجش دقیق‌تر حفاظت انواع ایمنی در برابر ابتلا و شدت بیماری و کاهش سوگیری‌های مطالعات مشروط بر عفونت
رسانه‌های تخصصی سلامت و روابط عمومی دانشگاه‌ها	تولید محتوای علمی ساده‌سازی‌شده برای اطلاع‌رسانی به جامعه در مورد اهمیت ایمنی هیبرید و ادامه واکسیناسیون بدون ایجاد برداشت نادرست از بی‌اثر بودن واکسن