معاونت تحقیقات و فنآوری

عنوان طرح: شیوع سوءرفتارهای پژوهشی در میان دانشجویان علوم پزشکی در ایران
مجری(ان): یونس محمدی،سانازامیدی		همکار(ان): معصومه جواهری، ابوذر رییسوندی، هانیه مرادی، تینا لاری، فاطمه ابراهیمی، مرضیه اتوگرا
تاریخ انتشار: 1405		نوع طرح: کاربردی
پیام کلیدی: شیوع قابل توجه تخلفات پژوهشی در میان دانشجویان تحصیلات تکمیلی علوم پزشکی، ضرورت تقویت آموزش اخلاق پژوهش، نظارت مؤثر و استقرار سیاست‌های ارتقای سلامت پژوهش در دانشگاه‌ها را نشان می‌دهد.
متن پیام پژوهشی: تخلفات پژوهشی اعتبار نتایج علمی را کاهش داده، موجب اتلاف منابع و تضعیف اعتماد جامعه به پژوهش‌های سلامت می‌شود. از آنجا که بسیاری از این رفتارها به دلیل حساسیت موضوع در مطالعات مستقیم گزارش نمی‌شوند، اندازه‌گیری دقیق شیوع آنها برای برنامه‌ریزی آموزشی و سیاست‌گذاری در حوزه سلامت پژوهش اهمیت زیادی دارد. در این مطالعه مشخص شد که بخشی از دانشجویان تحصیلات تکمیلی علوم پزشکی تجربه انجام برخی رفتارهای غیراخلاقی در پژوهش را داشته‌اند. شایع‌ترین موارد شامل استفاده از مطالب دیگران بدون ذکر منبع، گزارش نادرست نتایج، دستکاری داده‌ها و تخلفات مربوط به نویسندگی بود. این نتایج با استفاده از یک روش غیرمستقیم و محرمانه به دست آمد که امکان بیان صادقانه‌تر پاسخ‌ها را فراهم می‌کند. یافته‌های این پژوهش می‌تواند در بازنگری برنامه‌های آموزش اخلاق در پژوهش، تدوین سیاست‌های ارتقای سلامت پژوهش، تقویت نظارت بر پایان‌نامه‌ها و طرح‌های تحقیقاتی و توسعه دستورالعمل‌های پیشگیری از تخلفات پژوهشی در دانشگاه‌های علوم پزشکی مورد استفاده قرار گیرد. همچنین استفاده از روش UCT در مطالعات مشابه می‌تواند به برآورد دقیق‌تر رفتارهای حساس کمک کرده و اطلاعات قابل اعتمادتری برای تصمیم‌گیری مدیران و سیاست‌گذاران حوزه پژوهش فراهم سازد.
تاثیرات و کاربردهای پژوهش: ارتقای سیاست‌گذاری در حوزه سلامت پژوهش و اخلاق پژوهش در دانشگاه‌های علوم پزشکی. بازنگری و تقویت برنامه‌های آموزش اخلاق در پژوهش برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی. کمک به طراحی نظام‌های پایش، پیشگیری و رسیدگی به تخلفات پژوهشی در دانشگاه‌ ها. استفاده از نتایج برای تدوین دستورالعمل‌های ارتقای یکپارچگی پژوهش (Research Integrity).
محدودیتهای شواهد چه بودند؟ استفاده از نمونه‌گیری در دسترس که ممکن است تعمیم‌پذیری نتایج را محدود کند. گردآوری اطلاعات به‌صورت آنلاین که احتمال سوگیری ناشی از خودانتخابی (Self-selection bias) را به همراه دارد. حذف اطلاعات مربوط به رشته تحصیلی و دانشگاه محل تحصیل برای حفظ محرمانگی، که امکان تحلیل زیرگروه‌ها را محدود کرد. محدودیت‌های ذاتی روش UCT و وابستگی آن به برخی فرضیات.
آیا این خبر می تواند از نظر اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، بهداشتی، ارزش های دینی و قوانین سازمان غذا و دارو، تبعاتی داشته باشد؟ خیر، تبعات منفی مستقیمی ندارد. این خبر با هدف ارتقای سلامت پژوهش، افزایش شفافیت، تقویت اخلاق حرفه‌ای و بهبود کیفیت پژوهش‌های علوم پزشکی منتشر می‌شود و می‌تواند به اصلاح سیاست‌های آموزشی و پژوهشی کمک کند. نتایج مطالعه فاقد هرگونه تعارض با ارزش‌های فرهنگی، دینی، قوانین سازمان غذا و دارو یا ملاحظات امنیتی بوده و صرفاً جنبه علمی و سیاست‌گذاری دارد.
در صورتی که این طرح منتج به مقاله شده است لینک مقاله درج شود: https://link.springer.com/article/10.1186/s41073-026-00202-5
ایمیل ارتباطی و تلفن مجری اصلی طرح:		u.mohammadi@umsha.ac.ir
منابع و مراجع: Fang FC, Steen RG, Casadevall A. Misconduct accounts for the majority of retracted scientific publications. Proceedings of the National Academy of Sciences. 2012;109(42):17028–17033. Glynn AN. What can we learn with statistical truth serum? Design and analysis of the list experiment. Public Opinion Quarterly. 2013;77(S1):159–172. Coutts E, Jann B. Sensitive questions in online surveys: Experimental results for the randomized response technique and the unmatched count technique. Sociological Methods & Research. 2011;40(1):169–193. Hadji M, Asghari F, Yunesian M, Kabiri P, Fotouhi A. Assessing the prevalence of publication misconduct among Iranian authors using a double list experiment. Iranian Journal of Public Health. 2016;45(7):897–904.
گروه مخاطب	پیام پژوهش
معاونت تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت	شیوع قابل توجه تخلفات پژوهشی در میان دانشجویان تحصیلات تکمیلی، ضرورت بازنگری در سیاست‌های ملی ارتقای سلامت پژوهش، تقویت نظام‌های نظارت و استقرار برنامه‌های پیشگیری از تخلفات پژوهشی را نشان می‌دهد.
محل بکارگیری نتایج تحقیق( صنعت، جامعه)	پیشنهاد نحوه کاربست
دانشگاه‌های علوم پزشکی	طراحی و اجرای دوره‌های اجباری آموزش اخلاق در پژوهش برای تمامی دانشجویان تحصیلات تکمیلی پیش از تصویب پروپوزال و آغاز پایان‌نامه.