معاونت تحقیقات و فنآوری

عنوان طرح: بررسی ارتباط بین کیفیت خواب و خطاهای دارویی در پرستاران بیمارستان شهید بهشتی شهر همدان در سال 1403
مجری(ان): طیبه اسدی مقدم، سحر خوش روش		همکار(ان): بهناز علافچی، هاجر نجفی، صدف عزیزی
تاریخ انتشار: 1405		نوع طرح: کاربردی
پیام کلیدی: مدیریت خطاهای دارویی در پرستاران نیازمند تغییر رویکرد از فردمحوری (بهبود کیفیت خواب) به سیستمی (کاهش خستگی کاری، رفع کمبود نیرو و حمایت معیشتی) است.
متن پیام پژوهشی: کیفیت خواب نامطلوب در پرستاران شایع است اما این پژوهش نشان می‌دهد که کاهش خطاهای دارویی صرفاً با بهبود خواب فردی محقق نمی‌شود؛ بلکه عوامل سیستمی مانند خستگی کاری، کمبود نیرو و مشکلات اقتصادی نقش تعیین‌کننده‌تری دارند و توجه به آن‌ها برای ایمنی بیمار حیاتی است. هرچند بیشتر پرستاران شرکت‌کننده در این مطالعه از بی‌خوابی و خواب نامناسب رنج می‌بردند، اما ارتباط مستقیمی بین بدخوابی آن‌ها و اشتباهات دارویی پیدا نشد. در عوض، عواملی مانند خستگی شدید ناشی از کار طولانی، درآمد ناکافی و کمبود نیروی پرستاری در بخش‌ها، مهم‌ترین دلایل بروز خطاهای دارویی بودند، بنابراین تمرکز تنها روی خواب پرستاران کافی نیست. نتایج این طرح برای مدیران بیمارستان و معاونت درمان قابل استفاده است تا به جای برگزاری دوره‌های مدیریت خواب، سیاست‌های ساختاری را اصلاح کنند: کاهش شیفت‌های متوالی شب و ایجاد استراحت‌های کوتاه برنامه‌ریزی‌شده، جذب نیروی پرستاری کافی، پرداخت عادلانه اضافه‌کاری و رفع مشکلات معیشتی، و طراحی سیستم غیرتنبیهی گزارش خطاها. این اقدامات می‌تواند ایمنی دارویی را مؤثرتر از رویکردهای فردمحور افزایش دهد.
تاثیرات و کاربردهای پژوهش: این یافته با نشان دادن عدم ارتباط معنادار بین کیفیت خواب پرستاران و خطاهای دارویی، تأثیر عمده‌ای در تغییر نگاه از رویکرد فردمحور (سرزنش پرستار به دلیل بی‌خوابی) به رویکرد سیستمی دارد که می‌تواند منجر به کاهش تنبیهات ناعادلانه، افزایش تمایل به گزارش خطاهای دارویی و ارتقای سلامت شغلی پرستاران شود. کاربردهای عملی آن نیز شامل بازطراحی شیفت‌بندی (کاهش شیفت‌های متوالی شب و گنجاندن استراحت‌های برنامه‌ریزی‌شده)، محاسبه استاندارد نسبت پرستار به بیمار و جذب نیروی کافی، ایجاد حمایت‌های معیشتی و پرداخت عادلانه اضافه‌کاری، طراحی سیستم غیرتنبیهی گزارش خطاها با تحلیل ریشه‌ای، و اصلاح دستورالعمل‌های اعتباربخشی با الزام رعایت شاخص‌های خستگی کاری است.
محدودیتهای شواهد چه بودند؟ خودگزارشی بودن اطلاعات، تک مرکزی بودن و عدم اندازه گیری عینی خواب.
آیا این خبر می تواند از نظر اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، بهداشتی، ارزش های دینی و قوانین سازمان غذا و دارو، تبعاتی داشته باشد؟ تغییر نگاه از فرد به سیستم، می‌تواند منجر به طراحی مداخلات مؤثرتر برای کاهش خطاهای دارویی و در نتیجه افزایش ایمنی بیمار شود.
در صورتی که این طرح منتج به مقاله شده است لینک مقاله درج شود:		https://sjnmp.muk.ac.ir/article-1-680-fa.html
ایمیل ارتباطی و تلفن مجری اصلی طرح:		tayyeb2000asadi@gmail.com
منابع و مراجع: 1. Fadae Aghdam N, Ameri M, Goli S, Imeni M. Relationship Between Sleep Quality and Job Stress of Nurses in Different Shifts Working. Avicenna Journal of Nursing and Midwifery Care. 2020;28(2):103-11. https://doi.org/10.30699/ajnmc.28.2.103 2. Bell T, Sprajcer M, Flenady T, Sahay A. Fatigue in nurses and medication administration errors: A scoping review. Journal of clinical nursing. 2023;32(17-18):5445-60. https://doi.org/10.1111/jocn.16620 3. yousefi sm, afshar m, gilasi h, yousefi ms, pashaei sabet f. Evaluation of Medication Errors and its Related Factors in Kashan Shahid Beheshti Hospital in 1396. Iranian Journal of Nursing Research. 2019;14(5):23-9. 4. Saberi M, Momeni B, Azizi M. The quality of sleep among nurses in critical care units of educational- therapeutic centers of Mazandaran University of Medical Sciences. Iranian Journal of Nursing Research. 2020;15(3):97-109.
گروه مخاطب	پیام پژوهش
پرستاران	بر اساس یافته‌های مطالعه مقطعی انجام‌شده بر روی پرستاران بیمارستان شهید بهشتی همدان، اکثریت قریب‌به‌اتفاق آن‌ها از کیفیت خواب نامطلوب برخوردار بودند. با این حال، آزمون‌های آماری ارتباط معناداری بین کیفیت خواب و میزان بروز خطاهای دارویی نشان ندادند. خطاهای دارویی در سطح متوسط گزارش شد و مهم‌ترین عوامل مرتبط با آن به ترتیب خستگی ناشی از کار، مشکلات اقتصادی پرستاران و کمبود نیروی انسانی در نسبت با تعداد بیماران تعیین گردید. رویکردهای فردمحور به تنهایی در کاهش خطاهای دارویی ناکارآمد هستند و اصلاح عوامل سیستمی و سازمانی اولویت دارد.
محل بکارگیری نتایج تحقیق( صنعت، جامعه)	پیشنهاد نحوه کاربست
معاونت درمان	بر اساس یافته‌های پژوهش که نشان داد کیفیت خواب نامطلوب پرستاران ارتباط معناداری با خطاهای دارویی ندارد و عوامل اصلی بروز خطا عبارتند از خستگی ناشی از کار، مشکلات اقتصادی و کمبود نیروی انسانی، به معاونت محترم درمان پیشنهاد می‌شود رویکردهای سیستمی و سازمانی را جایگزین رویکردهای فردمحور نماید: اصلاح شیفت‌بندی برای کاهش خستگی (کاهش شیفت‌های متوالی شب و گنجاندن استراحت‌های کوتاه برنامه‌ریزی‌شده)، جذب نیروی پرستاری متناسب با استانداردها، پیگیری معیشتی و پرداخت عادلانه اضافه‌کاری، و نیز ایجاد سیستم گزارش دهی غیرتنبیهی خطاهای نزدیک به وقوع به منظور شناسایی ریشه‌ای نقاط بحرانی. این اقدامات می‌تواند ایمنی دارویی بیماران را مؤثرتر از هرگونه آموزش خواب محور افزایش دهد.