معاونت تحقیقات و فنآوری

عنوان طرح: تاثیر مشاوره گروهی شناختی رفتاری همراه با رایحه اسطوخودوس بر کیفیت خواب زنان یائسه مراجعه کننده به مراکز جامع سلامت شهر همدان، سال 1401
مجری(ان): آرزو شایان، مهتاب ستاری		همکار(ان): آزیتا تیزنوبیک، فریبا بیگدلی مجرد، لیلی تاپاک، شیرین مرادخانی، راضیه دالوند
تاریخ انتشار: 1404		نوع طرح: کاربردی
پیام کلیدی: ترکیب درمان شناختی-رفتاری گروهی با رایحه اسطوخودوس، کیفیت خواب زنان یائسه را به‌طور مؤثری بهبود می‌بخشد و وابستگی به داروها را کاهش می‌دهد.
متن پیام پژوهشی: مشکلات خواب در زنان یائسه شایع است و به اضطراب، افسردگی و کاهش کیفیت زندگی منجر می‌شود. درمان‌های دارویی عوارض دارند؛ بنابراین، روش‌های غیردارویی ایمن مانند ترکیب CBT گروهی و آروماتراپی اسطوخودوس می‌تواند گزینه‌ای مؤثر و طبیعی برای بهبود خواب و سلامت روان این گروه باشد. زنان یائسه‌ای که در جلسات گروهی شناختی-رفتاری شرکت کردند و همزمان از رایحه اسطوخودوس استفاده نمودند، خوابشان خیلی بهتر شد: حدود ۸۰٪ آنها خواب خوب پیدا کردند، زودتر به خواب رفتند، خواب طولانی‌تر و بدون وقفه داشتند و کمتر بیدار می‌شدند. اما وقتی فقط جلسات شناختی-رفتاری بدون رایحه یا بدون هیچ مداخله‌ای بود، تغییر زیادی دیده نشد. این ترکیب ساده و طبیعی واقعاً مؤثر بود. نتایج در مراکز بهداشت، کلینیک‌های زنان و مامایی، مراکز مشاوره روانشناختی و برنامه‌های خودمراقبتی جامعه قابل استفاده است. پزشکان و ماماها می‌توانند این روش ترکیبی را به زنان یائسه با مشکلات خواب توصیه کنند. در خانه، زنان می‌توانند جلسات گروهی حمایتی شرکت کنند و قبل از خواب از روغن اسطوخودوس روی بالش یا دیفیوزر استفاده نمایند. این رویکرد در سیستم بهداشت عمومی ایران (به ویژه برای کاهش مصرف داروهای خواب‌آور) کاربرد دارد و آموزش پرسنل برای اجرای آن آسان است.
تاثیرات و کاربردهای پژوهش: بهداشتی: بهبود خواب بدون عوارض دارویی، کاهش وابستگی به قرص‌های خواب. اجتماعی/فرهنگی: تقویت روش‌های طبیعی و سنتی (اسطوخودوس گیاهی رایج در ایران)، حمایت گروهی زنان میانسال. سیاسی/ارزش‌های دینی: هیچ تبعات منفی ندارد؛ روش غیرتهاجمی و طبیعی است و با ارزش‌های خودمراقبتی و کاهش مصرف دارو همخوانی دارد.
محدودیتهای شواهد چه بودند؟ نمونه محدود به زنان همدان (ممکن است در سایر مناطق متفاوت باشد). مدت پیگیری کوتاه (فقط پس از یک ماه مداخله). عدم ارزیابی اثرات بلندمدت یا عوارض احتمالی آروماتراپی. وابستگی به خودگزارشی (PSQI) بدون سنجش عینی خواب.
آیا این خبر می تواند از نظر اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، بهداشتی، ارزش های دینی و قوانین سازمان غذا و دارو، تبعاتی داشته باشد؟ خیر، تبعات منفی ندارد. این روش طبیعی، کم‌هزینه و ایمن است؛ با فرهنگ استفاده از گیاهان دارویی در ایران همخوانی دارد، بار مالی سیستم بهداشت را کاهش می‌دهد و هیچ تعارضی با قوانین دارویی یا ارزش‌های دینی ایجاد نمی‌کند (اسطوخودوس گیاهی حلال و مجاز است).
در صورتی که این طرح منتج به مقاله شده است لینک مقاله درج شود: DOI: 10.2174/0118746098434021260107062622
ایمیل ارتباطی و تلفن مجری اصلی طرح:		Arezoo.shayan2012@yahoo.com
منابع و مراجع:
گروه مخاطب	پیام پژوهش
پزشکان، متخصصان زنان و ماماها، متخصصان خواب	ترکیب درمان گروهی شناختی-رفتاری با آروماتراپی اسطوخودوس به‌طور قابل‌توجهی کیفیت خواب زنان یائسه را بهبود می‌بخشد (حدود ۷۹٪ به کیفیت خواب خوب رسیدند)، در حالی که مشاوره به‌تنهایی یا بدون مداخله اثر معنی‌داری نداشت؛ بنابراین این رویکرد غیردارویی ترکیبی می‌تواند گزینه مؤثری پیش از دارو باشد.
زنان یائسه و افراد میانسال	اگر مشکل خواب وجود دارد، شرکت در جلسات گروهی شناختی-رفتاری همراه با استفاده از رایحه اسطوخودوس می‌تواند به‌طور چشمگیری کیفیت خواب را بهبود بخشد (کاهش زمان به خواب رفتن، افزایش مدت و کارایی خواب، و کاهش اختلالات خواب)؛ این روش طبیعی، بدون عوارض دارویی است.
محل بکارگیری نتایج تحقیق( صنعت، جامعه)	پیشنهاد نحوه کاربست
مراکز بهداشت، کلینیک‌های زنان و مامایی، مراکز مشاوره روانشناختی و خواب (صنعت سلامت و درمان)	ادغام جلسات گروهی درمان شناختی-رفتاری با استنشاق یا پخش رایحه اسطوخودوس در برنامه‌های درمانی غیر دارویی؛ این ترکیب را به عنوان خط اول مداخله برای زنان یائسه با اختلال خواب پیشنهاد می‌شود تا وابستگی به داروهای خواب‌آور کاهش یابد.
جامعه زنان میانسال و یائسه، خانه‌ها، گروه‌های حمایتی آنلاین یا محلی زنان (جامعه عمومی)	آموزش و اجرای برنامه‌های خودمراقبتی شامل شرکت در گروه‌های حمایتی شناختی-رفتاری همراه با استفاده خانگی از روغن اسطوخودوس (قطره روی بالش یا دیفیوزر قبل از خواب) برای بهبود کیفیت خواب و کاهش علائم یائسگی.
سیستم بهداشت عمومی، مراکز بهداشت شهری و روستایی، بیمارستان‌های زنان (صنعت بهداشت عمومی ایران)	گنجاندن این رویکرد ترکیبی در پروتکل‌های مراقبتی یائسگی در مراکز بهداشتی-درمانی، به ویژه برای زنانی که تمایل به درمان‌های طبیعی دارند یا عوارض دارویی برایشان مشکل‌ساز است؛ آموزش پرسنل برای اجرای جلسات گروهی و آروماتراپی.